سرطان پستان، یکی از کشندهترین و خطرناکترین انواع سرطان برای زنان در سراسر جهان به ویژه برای زنان افغانستان است. بر اساس آمارهای منتشر شده، سرطان پستان بعد از مرگ و میر زنان بر اثر زایمان دومین عامل مرگ زنان در افغانستان گفته میشود. با سقوط نظام جمهوری و تسلط گروه تروریستی طالبان بر افغانستان، در کنار موارد دیگر زیربناهای خدمات صحی از بین رفت و این گروه با وضع محدودیتهای در برابر زنان و نهادهای امدادرسان روند خدماترسانی صحی به خصوص برای زنان را به گونهی بیسابقه دچار مشکل کرده است که این نشان میدهد وضعیت صحی زنان و کودکان هر روز در حال بدترشدن است.
آمار رسمی که میزان دقیق مبتلایان به این بیماری را نشان بدهد وجود ندارد، بیشتر آمارهای منتشر شده در سالهای اخیر گمراه کننده است، زیرا تفاوت آمارهای که از سوی منابع مختلف نشر شده است بسیار زیاد است. ولی بر اساس آماری که در سال ۲۰۱۸ میلادی، از سوی سازمان جهانی صحت در مورد افغانستان ارایه شده است، نشان میدهد سالانه نزدیک به ۲۰ هزار تن به انواع مختلف بیماری سرطان در این کشور دچار میشوند و نزدیک به ۱۵ هزار تن جان میدهند. از این میان ۳ هزارو ۵۲ تن زنانیاند که به سرطان پستان مبتلا میشوند و ۱هزار و ۷۲۶ تن آنان، جان شان را از دست میدهند. این آمار هم از سوی بسیاری از داکتران رد میشود. این در حالی است که در افغانستان چهار مرکز دولتی برای تشخیص بیماری سرطان فعالیت میکند؛ شفاخانهی جمهوریت و استقلال در کابل و دو شفاخانهی دیگر درهرات و بلخ میباشند.
یکی از داکتران بخش کنترول سرطان شفاخانه جمهوریت که نخواست نامی از او گرفته شود؛ آمار منتشر شده در سالهای اخیر را بسیار کمتر از تعداد مبتلایان به این بیماری میداند. به گفتهای او نبود مراکز تشخیص و عدم آگاهی زنان دو چالش عمده است که زنان گرفتار به بیماری سرطان پستان با آن رو به رو هستند و این دو امر باعث شده تا آمار واقعی مبتلایان به بیماری سرطان پستان همچنان به دست نیاید.
او در ادامه افزود: «مرکز کنترول سرطان شفاخانه جمهوریت تا قبل از تغییر نظام ماهانه نزدیک به دوهزار مراجعه کننده در بخش تشخیص سرطان داشت که بعد از تشخیص تحت تدوای قرار میگرفت، اما حالا نبود امکانات و کم شدن کمکهای بینالمللی ما را در ارایه خدمات بهتر به مشکل مواجه کرده است و از سوی دیگر مردم به دلیل مشکلات و محدودیتها نمیتواند به شفاخانهها مراجعه کنند.»
بر اساس گزارش تازه که از سوی دویچه وله نشر شده نشان میدهد تنها در شفاخانهی هرات طی سه و نیم سال گذشته بیشتر از 12 هزار بیمار مبتلا به سرطان پستان ثبت شده است.
به گفتهی داکتر فاروق صدیقی؛ مسؤول برنامه ملی کنترول سرطان در حوزه غرب آمار مبتلایان به این بیماری تنها در حوزه غرب افزایش 30 الی40 درصد نسبت به سالهای قبل داشته است و از هر 10 بیمار مراجعه کننده به این مرکز تعداد 5 نفر آنها خانمهایاند که به سرطان پستان مبتلا هستند.
مرضیه رحمانی 32 ساله مادر سه فرزند است که دو سال پیش به سرطان پستان مبتلا شده بود. او بعد از مصرف دارو و از انجام پرتو درمانی بازهم درمان نمیشود و مجبور میشود زیر تیغ جراحی برود و بعد برداشته شدن پستان طرف راستش توانسته است زنده بماند.
مرضیه بدون آگاهی در مورد سرطان پستان به گونهی اتفاقی متوجه یک غدهی غیر معمول در پستان راستش میشود و به داکتر مراجعه میکند. «به پسرم شیر میدادم که متوجه شدم که یک چیزی اضافه در داخل پستانم پیدا شده که نگرانم کرد. وقتی به داکتر مراجعه کردم گفت باید به بخش تشخیص سرطان شفاخانهی جمهوریت بروی، آنجا هم سرطان تشخیص داد و بعد چند ماه مصرف دوا و قرار گرفتن زیر اشعه خوب نشدم و مجبور شدم به خاطر تداوی به هند بروم.»
مرضیه به دلیل سطح پایین ارایه خدمات صحی در افغانستان برای درمان به کشور هند میرود و درمان میشود و تحت عمل جراحی قرار میگیرد، داکتر مجبور میشوند تمام پستان طرف راست او را جدا کند.
زنان مبتلا به این بیماری به دلیل آگاهی نداشتن و نبود امکانات تشخیص در بیشتر از ولایتها زمانی برای درمان اقدام میکنند که غدهی سرطانی بیشتر نواحی بدن را درگیر میکند که بیشتر رویدادها منجر به مرگ میشوند.
به گفتهی داکتر سلما (مستعار) مسؤول مموگرافی در یکی از شفاخانههای خصوصی، شمار زیادی از مریضان مبتلا به سرطان پستان در مراحل بسیار پیشرفته به مراکز درمانی مراجعه میکنند که این امر باعث میشود پروسه درمان نا موفق باشد و بیشتر مبتلاها جان شان را از دست بدهند.
داکتر سلما در ادامه گفت: «بسیاری از زنان از تشخیص این بیماری محروم استند؛ حتا آگاهی ندارند که متوجه تغییرات در بدن شان شوند و به نحوی معاینه خودی انجام دهند تا دریابند که به سرطان پستان مبتلا شدهاند.»
با این همه این بیماری در صورت که به موقع تشخیص شود قابل درمان است. درمان این بیماری نظر به محل آن در داخل پستان و نظر به شدت، وسعت و درجه مرض متفاوت است. انواع درمان، شامل؛ درمان دارویی، درمان هورمونی، برداشتن کتله سرطانی از داخل پستان، برداشتن قسمتی از پستان، برداشتن مکمل پستان، درمان شعاعی و یا چندین نوع درمان بهصورت همزمان، میباشد.
عوامل سرطان پستان
عوامل ابتلا به سرطان پستان به عوامل غیر قابل جلوگیری و عوامل قابل جلوگیری تقسیمبندی میشود. عوامل ژنیتیکی، افزایش عمر، آغاز عادت ماهوار در زنان قبل از سن ۱۲ سالگی و متوقف نشدن عادت ماهوار زنان بعد از سن ۴۵ تا ۵۰ سالگی از عوامل غیرقابل جلوگیری سرطان پستان است.
داشتن اضافه وزن، شیرندادن به اطفال، استفادهی بیرویه از داروها به ویژه داروی ضد حاملگی به خصوص بعد از سن ۴۵ سالگی، استفاده از داروهای هورمونی، به دنیاآوردن اولین طفل بعد از سن ۳۵ سالگی، غذای غیرصحی، ورزش نکردن، در معرض شعاع قرارگرفتن و عدم فعالیت فزیکی، از عوامل قابل جلوگیری این نوع سرطان است.
علایم سرطان پستان
سرطان پستان مانند هر سرطان دیگر در ابتدا علایم جدی نداشته و به بیمار مشکل ایجاد نمیکند؛ اما با پیشرفت سرطان علایم آن بروز میکند.به همین دلیل پزشکان توصیه میکنند که هر ازگاهی زنان باید معاینهی خودی کنند و هرگاه علایمی مانند: پندیدگی، برآمدگی، احساس یک کتله و یا گره در پستان، تغییر در شکل و یا اندازهی پستان، فرورفتگی نوک پستان، ترشحات خون، شیر و یا مایع آبگون از نوک پستان و ترشحات خون را در خود احساس کردند، به پزشک مراجعه کنند.
سرطان پستان، بیماریای است که در اثر رشد غیرعادی انساج پستان به وجود میآید. این بیماری در مراحل ابتدایی بدون درد است و به شکل تومور سفت و سخت دیده میشود و در مراحل پیشرفته سبب زخم و خونریزی نیز میشود و به دیگر نقاط بدن ریشه میدواند.
معاینهی خودی، یکی از راههای تشخیص
معاینهی خودی گرچند معیاری نیست، اما در شرایط فعلی افغانستان که دسترسی زنان به خدمات صحی تقریباً از میان رفته است و از سوی ارایه خدمات صحی از سوی نهادها به دلیل وضع محدودیت گروه طالبان کاهش یافته است، مفید و الزامی است.
برای معاینهی خودی، زنان هر از گاهی، مقابل آیینه ایستاد شوند؛ در نخست با قراردادن دستها در کنار پستانها و بالابردن آنها، دنبال تغییر عینی در پستانهای شان باشند و سپس با کف دست تمام سطح هر دو پستان، زیر بغل و اطراف استخوان جناغ را لمس کنند. اگر علایم غیرمعمولی در آن مشاهده شد به پزشک مراجعه کنند.
اجرای معاینات خودی در پنج مرحله صورت میگیرد
مرحله اول: در حالت ایستاده در مقابل آیینه طوریکه شانهها در حالت راست و دستها در کمر قرار دارند، پستانها مشاهده میگردند. در این ارزیابی، شکل، اندازه، تناظر، برآمدگی، فرورفتگی و تغییر رنگ جلد پستان مشاهده میشود.
مرحله دوم: دستها در قسمت بالای سر باهم حلقه گردیده و عین تغییرات در پستانها در این حالت نیز ارزیابی میشود.
مرحله سوم: بازهم در مقابل آیینه، موجودیت افرازات از یک و یا هر دو نوک پستان مشاهده میشود. این افرازات میتوانند آبگون، شیری، زردرنگ و یا خونی باشند.
مرحله چهارم: در حالت خوابیده به پشت، هر پستان توسط انگشتان دست مقابل به آهستگی معاینه شده و موجودیت کتله در آنها جستجو میشود.
مرحله پنجم: در این مرحله معاینه پستان توسط دست در حالت ایستاده در مقابل آیینه صورت میگیرد، طوری که هر دو دست در کنارها و بالای پستان قرار گرفته و به آهستگی بالای آن فشار وارد میشود تا هم کشش عضلی و هم موجودیت کتله ارزیابی شود. بیشتر بانوان این عمل را در صورت مرطوببودن جلد به بهترین وجه انجام داده میتوانند.
با اجرای این معاینات در صورت دریافت یکی از علایمی که در بالا ذکر شد، باید به زودترین فرصت با داکتر در مورد اجرای معاینات پیشرفته تشخیصی مشوره صورت گیرد.
