در حالی که جامعهٔ جهانی سرگرم تحولات ژئوپلیتیکی دیگر است، افغانستان به تدریج تبدیل به زندانی برای نیمی از جمعیت خود شدهاست. سکوت نهادهای بینالمللی و بیعملی قدرتهای جهانی در قبال رفتار طالبان با زنان، نهتنها مشروعیت ادعایی طالبان را تقویت میکند، بلکه راه را برای نهادینه شدن تبعیض و خشونت در سطحی تاریخی باز میگذارد. طالبان فضای عمومی را برای زنان بهشدت محدود کرده و آنان را به شکلی روزافزون از حق آزادی، رفتوآمد، تحصیل و… محروم ساختهاند. نقض سیستماتیک حقوق زنان در افغانستان مصداق «جنایت علیه بشریت از نوع آزار و اذیت جنسیتی»میباشد.
طالبان، از زمانی که قدرت را در آگست ۲۰۲۱، به دست گرفتهاند؛ محدودیتهای گستردهای بر زنان و دختران اعمال کردهاند. بر بنیاد دادههای سازمان ملل تاکنون، دست کم ۸۰ فرمان بههدف محدود کردن زنان صادر شدهاست. یکی از این محدودیتها در حوزهٔ کسب و کار، درآمد زنان و دختران میباشد. در حالی که زنان و دختران از کار در بسیاری از بخشها منع شدهاند؛ اما کسب و کارهای خصوصی چون صنایعدستی و خیاطی از محدود شغلهای باقیمانده برای زنان در حاکمیت طالبان است.
اتحادیهٔ اروپا و برنامهٔ توسعه سازمان ملل متحد، در تلاشی مشترک برای توانمندسازی زنان و دختران در افغانستان، اقدام به حمایت از رشد کسب و کارهای کوچک به رهبری زنان کردهاند. برنامهٔ توسعهٔ سازمان ملل متحد، در صفحهٔ اکس خود نوشتهاست که تاکنون با آموزشهای هدفمند و اعطای کمکهای مالی توانسته بیش از هشت هزار و ۲۰۰ شغل جدید در سراسر افغانستان برای زنان ایجاد کند. به گفتهٔ یواندیپی، این برنامه با هدف ساختن آیندهای روشنتر برای زنان، فرصتهای آموزشی و مالی اجرایی میشود.
برنامهٔ توسعهٔ ملل متحد با اشاره به محدودیتهای گسترده بر زنان و دختران در افغانستان برای دسترسی به شغل و منابع مالی، تأکید کردهاست که به پشتیبانیاش از زنان و دختران در این کشور ادامه میدهد. برخی از سازمانهای جهانی تلاش کرده که در این زمینه از کار زنان پشتیبانی کنند. سازمان ملل در سال گذشتهٔ میلادی از ۷۵ هزار شغل زنان در افغانستان حمایت کردهاست.
در همین رابطه و برای بررسی تلاشهای اتحادیه اروپا در زمینهٔ افغانستان، با تأکید بر توسعهٔ وضعیت زنان افغانستان، «آنیتا هیپر» سخنگوی اتحادیه اروپا در امور سیاست خارجی و امنیتی توضیحاتی را با رسانهها به اشتراک گذاشتهاست که در اینجا با هم مروز میکنیم. «آنیتا هیپر» در گفتوگو با یورونیوز تأکید کرد که برای کمک به زنان افغانستان، ناگزیر از حفظ تعامل با طالبان هستند. او همچنین از آموزش ۳۵۰۰ زن بازرگان افغانستانی توسط اتحادیه اروپا خبر داد.
خانم هیپر با عدد و رقم به میزان پیشرفت برخی پروژهای اتحادیه اروپا در افغانستان اشاره کرد و گفت که مطابق با دستورالعملهای شورای اروپا، با طالبان تعاملاتی نیز برقرار کردهاند. این مقام ارشد اروپایی همچنین دربارهٔ برنامههای اتحادیه اروپا در زمینهٔ آموزش دختران، توانمندسازی زنان و همکاری با طالبان برای تضمین ثبات بلندمدت و کاهش مهاجرت صحبتهایی را انجام دادهاست. به گفتهٔ او ۳۵۰۰ زن بازرگان اهل افغانستان توسط اتحادیه اروپا آموزش دیده و یا مشاوره دریافت کردهاند.
آنیتا هیپر همچنین از اختصاص دادن ۱.۸ میلیارد یورو برای بهبود وضعیت افغانستانیها در جوامع میزبان از جمله ایران و پاکستان از سال ۲۰۲۱ به اینسو اشاره کرد و گفت: اتحادیه اروپا به حقوق اساسی تمامی افغانستانیها باور دارد و احترام میگذارد. او در ادامه افزود که اتحادیه اروپا با حضور دیپلماتیک خود در افغانستان میتواند بهطور مستقیم با مقامهای فعلی افغانستان بر سر لزوم بازگشت دختران به مدارس، تعاملاتی داشته باشد. همزمان، کمکهای اروپا را برای بهبود دسترسی به آموزش با کیفیت برای دانشآموزان دبیرستانی، بهویژه دختران و افزایش محتوای آموزشی چندرسانهای با کیفیت (از طریق اینترنت و رادیو) در دستور کار قرار دادهاند.
خانم هیپر به رویکرد «برای زنان، توسط زنان» اشاره کرد و گفت: این رویکرد بهعنوان پاسخی به اقدامات محدودکنندهٔ طالبان اعلام شده و توسعه یافتهاست. این رویکرد به دنبال اطمینان از نقش معنادار زنان و دختران نهتنها بهعنوان دریافتکنندهٔ کمکهاست، بلکه در طراحی، تحویل و دریافت کمکهای بشردوستانه و نیازهای اساسی اتحادیه اروپا میباشد که در افغانستان ارائه میگردد. با توجه به محدودیتهای جدی زنان، اتحادیه اروپا بر توانمندسازی اقتصادی زنان تمرکز ویژهای دارد. کمکهای ما در این زمینه شامل دسترسی به وامهای کوچک، توسعهٔ کسب و کارهای خُرد، تلاش برای تولید و آموزشهای حرفهای با تمرکز ویژه بر کسب و کارهای تحت مدیریت زنان است. واقعیت این است که در کسبوکارهای تحت مدیریت زنان، زنان بیشتری استخدام میشوند. این نکته تأثیر مضاعفی بر رشد زنان گذاشته و به ایجاد فضاهای ایمن برای آنان کمک کردهاست.
او اضافه کرد که اگر بخواهد با عدد و رقم تشریح کند، نتایج کارشان اینچنین بوده که تاکنون یازده هزار زن به نوعی از کمکهای آنها از طریق انجمنهای مالی و اعتبارات گردشی بهرهمند شدهاند. نزدیک به ۱۵۰۰حساب بانکی برای زنانی که وامهای خرد دریافت کردهاند افتتاح شده و ۳۵۰۰ زن بازرگان آموزش و مشاوره دریافت کردهاند. اتحادیه اروپا بههمین منظور، حضور در افغانستان را حفظ کرده تا تماسها را با زنان تسهیل کند، بر وضعیت موجود نظارت کافی داشته باشد و به کشورهای عضو اتحادیه اروپا کمک کند تا همچنان به حمایت از مردم افغانستان بپردازد. این تلاشها مطابق با پنج معیار تعیینشده در نتیجهگیریهای شورای اروپا در سپتامبر ۲۰۲۱ و تأیید دوباره آن در مارچ ۲۰۲۳ متمرکز است. بههمین منظور نیازمند حفظ تعامل عملیاتی با طالبان، مطابق با دستورالعملهای شورای اروپا هستند.
در بخشی از سخنان خانم آنیتا هیپر آمدهاست: «حمایت اتحادیه اروپا از افغانستان شامل ارائهٔ چشماندازهای میانمدت و تقویت تابآوری در میان مردم افغانستان است. با این کار به ریشههای مهاجرت میپردازیم و به محافظت از مردم در برابر شوکهای فعلی و آینده، از جمله: شوکهای ناشی از تغییرات اقلیمی کمک میکنیم. ما بر چندین بخش حیاتی تمرکز داریم، از جمله معیشت (اطمینان از اینکه مردم بتوانند از خود و خانوادههایشان مراقبت کنند)، بهداشت، امنیت غذایی، مقاومت جامعه و ایجاد شغل.»
خانم هیپر در پایان به شرایط مهاجران و نقش اتحادیه اروپا در روند مهاجرت پرداخت و گفت: اتحادیه اروپا با همکاری نزدیک به ۱۳ کشور عضو این اتحادیه بر وضعیت جابهجایی افغانستانیها نظارت دارند. از سال ۲۰۲۱ بیش از ۱.۸ میلیارد یورو به این موضوع اختصاص داده شدهاست. این ابتکار به دنبال ارائهٔ راهحلهای پایدار برای افغانستانیهای آواره و جوامع میزبان آنها در افغانستان و کشورهای همسایه از جمله ایران، پاکستان و آسیای مرکزی اختصاص یافتهاست.
