نویسنده: شفیعالله زاور «بخش سوم»
بستن دروازههای دانشگاه بر روی زنان
طالبان در ادامهی فرمانهای حذف عمومی زنان از تمامی عرصههای جامعه، روز سهشنبه،۲۹قوس۱۴۰۱/۲۰ دسامبر۲۰۲۲، با نشر نامهای دروازهی دانشگاههای دولتی و خصوصی را بر روی دختران تا امر ثانی بستند.
ندامحمد ندیم، سرپرست وزارت تحصیلات عالی این گروه، هدف این تصمیم را «جلوگیری از رذایل» و «اجرای شریعت» یاد کرد و اظهار داشت که تا رفع آن منتظر «امر ثانی» باشند. سه سال است که این دستور در حالت «ثانی» قرار دارد و تا هنوز نتوانستند در سرزمینی که چند ملیون انسان را گروگان گرفتهاند، از رذایل جلوگیری کنند و شریعتی را که با قرائت طالبانی سازگار است، عملی کنند.
سرپرست این وزارت در پاسخ به انتقادها از مسدودشدن دروازههای دانشگاهها به روی دختران دفاع کرد و گفت که دانشجویان دختر بهدلیل عدم رعایت حجاب شرعی، حضور بدون محرم در صنفهای درسی، از ولایتی به ولایتِ دیگر بدون محرم سفرکردن و عدم تفکیک دانشجویان پسر و دختر و نشستن با پسران در یک صنف تا امر ثانی بسته شد. در ادامهی مصاحبه که با تلویزیون ملی داشت، اضافه کرد که باز شدن دوبارهی دانشگاهها به روی دختران وابسته به «فراهمشدن شرایط در چهارچوب شریعت اسلامی» است.
واکنش سازمان ملل، دیدهبان حقوق بشر، وزارت امور خارجهی آمریکا و دیگر سازمانهای بینالمللی در این مورد، شبیه واکنش به سایر فرمانهای حذفی این گروه، تنها جنبهی نکوهشی داشت و با نشر یک «اعلامیهی محکومیت»، موضوعی به این پیمانهی حیاتی تاریخاش انقضا مییافت.
ممنوعیت پخش موسیقی در سالنهای عروسی
ریاست امر به معروف و نهی از منکر ولایت سمنگان روز یکشنبه، ۱۱ جدی ۱۴۰۲/۱ جنوری ۲۰۲۳، دروازهی سالنهای عروسی را در شهر ایبک بستند، علت این کار را جلوگیری از فحشا و تطبیق شریعت اسلامی بیان کردند.
در ادامه وزارت امر به معروف و نهی از منکر این گروه در کابل خبرنامهای را روز یکشنبه، ۲۱ جوزا ۱۴۰۲/۱۱ جون ۲۰۲۳، منتشر کرد که در آن از نشست با مسؤولان سالنهای عروسی در شهر کابل خبر داد و در ادامهی آن از ممنوعیت پخش موسیقی زنده و کارهایی که در تضاد با «احکام اسلام» است، خبر داد.
طبق خبرنامه، مسؤولان سالنهای عروسی مکلف به ادای نماز با جماعت بوده، همچنان به رعایت قوانین وزارت نامبرده دست یازیده و در ساحهی عمل تطبیق نمایند.
در این مورد، ریاست امر به معروف و نهی از منکر هر ولایت، اوامر و محدودیتهای عجیبی را وضع کردند. به گونهی مثال، عزیزالرحمن مهاجر، رییس امر به معروف و نهی از منکر ولایت هرات در دیداری که با مالکان سالنهای عروسی داشت، به ممنوعیتهای جدید که در ۸ بند خلاصه میشود، تأکید کرد که عبارتاند از:
- پخش هر نوع موسیقی در سالنهای عروسی ممنوع است؛
- نواختن دایرهی ساده آزاد است؛ اما زنگولهدار ممنوع است؛
- رفتن داماد به مراسم زنانه ممنوع است و با متخلفان برخورد قانونی صورت خواهد گرفت؛
- فیلمبرداری، عکاسی و بردن گوشی داخل سالن زنانه ممنوع میباشد؛
- توزیع غذا در هنگام نماز جمعه و جماعت ممنوع است؛
- زنان حجاب اسلامی را هنگام ورود به سالنها مراعات کنند و گزارش زنان بیحجاب باید داده شود؛
- محل تبدیل لباس داخل سالنهای زنانه فوراً مسدود شود؛
- وقت شروع و ختم محفل از سوی مالکان سالن تعیین شود و همه مجبور به قبولکردن هستند.
ممنوعیت فعالیت آرایشگاههای زنانه
وزارت امر به معروف و نهی از منکر گروه طالبان، چهار ماه پیش از بستن دروازهی سالنهای زیبایی زنانه، در نامهای مقررات ۱۴ مادهای را برای این سالنها وضع کرد. ریاست اتاق پیشهوران شهر کابل به تاریخ ۲۰ ثور ۱۴۰۱، نامهی ۱۴ مادهای را با عنوان «طرزالعمل صنف آرایشگران» جهت عملیکردن موارد ذکرشده با آرایشگاههای زنانهی شهر کایل شریک ساخت و این مقررات به سالنهای زیبایی زنانهی سایر ولایتها نیز شریک ساخته شد.
این مقررات به صورت فشرده شامل موارد زیر میشود:
- آرایشگران در اوقات نماز، نمازهای شان را ادا کنند؛
- حجاب اسلامی را رعایت کنند؛
- مواد آرایشی نباید شکنندهی وضو باشد؛
- زنان پیش از آرایش باید وضو بگیرند؛
- در داخل آرایشگاهها نباید کمرههای امنیتی نصب باشد؛
- مردان اجازه ندارند که در آرایشگاههای زنانه حضور داشته باشند؛
- مکان برای وضوگرفتن در هر آرایشگاه باید مهیا باشد؛
- آرایشگران نباید به خانه مشتریهای شان بروند؛
- از گرفتن هزینههای اضافی پرهیز کرده و اضافی ستانی نکنند؛
- در آرایشگاه هیچ نوع عکس و فیلم گرفته نشود؛
- مشتریان اجناس قیمتیشان را نزد خودشان نگهدارند؛
- آرایشگران برای نگهداری اجناس ضروری مشتری صندوق خصوصی داشته و کلید آن نزد مشتری باشد؛
- آرایشگران کار خویش را مطابق شریعت دین و مذهب عیار سازند؛
- موهای اضافی یک مشتری را برای مشتریان دیگر نفروشند.
اما این وزارت، روز دوشنبه، ۵ سرطان ۱۴۰۲ /۲۶ جون ۲۰۲۳، در نامهی شماره (۲۴۰۹ بر۲۱۴۴) که عنوانی ریاست شهرداری کابل و کاپی آن به اتحادیهی صنف آرایشگران نگاشته شده بود، دستور داد که براساس هدایت شفاهی رهبر این گروه، برای تمامی آرایشگاههای زنانه در سطح شهر کابل و دیگر ولایتهای کشور مدت یک ماه (۱۴۰۲٫۴٫۳ – ۱۴۰۲٫۵٫۳) فرصت داده شود؛ پس از آن فعالیتهای کاریشان ممنوع، همچنان جواز قراردادهایشان فاقد اعتبار گردد.
محمدصادق عاکف، سخنگوی این وزارت، روز پنجشنبه، ۱۵ سرطان ۱۴۰۲/۶ جولای ۲۰۲۳، در یک پیام ویدیویی با رسانهها گفت که به آرایشگاهها خبر داده است که پس از ماه دیگر فعالیت نمیتوانند. او دلایل ممنوعیت فعالیت آرایشگاههای زنانه را اسراف هزینه و در مغایرت قرار گرفتن کاشت مو، پیوند موهای اضافی، برداشت ابروی زنان و رعایت نکردن دستورات این وزارت عنوان کرد.
عبدالطیف صالحی، مدیر عامل اتاق پیشهوران شهر کابل در صحبتی که با رسانهی «دویچه وله» داشت گفت که با عملیشدن این فرمان، ۱۲ هزار آرایشگاه زنانه در افغانستان مسدود خواهد شد؛ در نتیجهی آن، بیش از ۵۰ هزار بانویی که در این سالنهای زیبایی مشغول کاراند، بیکار خواهند شد.
حالا بیشتر از یک سال میشود که آرایشگاههای زنانه در افغانستان مسدود شده است. این گروه، هزاران زن شاغل سالنهای زیبایی را بدون ایجاد فرصتهای شغلی در اداره و نهادهای داخلی و خارجی، خانهنشین کردند.
بستن دروازهی آموزشگاههای زبان بر روی دختران
طالبان در روز سهشنبه ۲۳ عقرب ۱۴۰۲/۱۴ نوامبر ۲۰۲۳، با یورش بر چندین مرکز آموزشی دخترانهی ولایت هرات یورش برده و مانع حضور دختران در این آموزشگاهها شدند؛ آموزشگاههای زبان انگلیسی «مسلم»، «نانونت»، «عطایی»، «نشان» و چند آموزشگاه دیگر را مسدود کردند. دلیل مسدودکردن این آموزشگاهها را تدریس آموزگاران مرد برای دانشآموزان دختر عنوان کردند. اما به صورت گسترده این گروه روز دوشنبه، ۱۳ حمل ۱۴۰۳/۱ اپریل ۲۰۲۴، دروازهی دهها آموزشگاه شهر کابل را بر روی دختران بالاتر از صنف هفتم در حوزههای هفتم و دهم مسدود کردند؛ سپس این طرح در تمام نقاط شهر و ولایتها عملی شد.
سپس در ماه ثور ۱۴۰۳، وزارت معارف طالبان مسؤولان مراکز آموزشی در شهر کابل را مجبور به امضای تعهدنامه برای نپذیرفتن دختران بالاتر از صنف ششم کردند. در این تعهدنامهی ۱۰ مادهای آمده است که هیچ مرکز آموزشی اجازهی آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را ندارد؛ دختران دانش آموز پایینتر از آن باید توسط آموزگاران زن تدریس شوند. در ضمن، نقض این تعهدنامه نیز «جرم» خوانده شده است.
به تاریخ ۱۳ حمل سال ۱۴۰۳، طالبان دروازهی دهها آموزشگاه را در شهر کابل به بهانهی حضور دختران بالاتر از صنف ششم مسدود کردند.
ممنوعیت صدای زن بیرون از خانه
گروه طالبان اعلام کرد که روز چهارشنبه، ۳۱ اسد ۱۴۰۳/ ۲۱ اگست ۲۰۲۴، ملا هبتالله آخندزاده، رهبر پردهنشین طالبان، قوانین جدیدی را زیر عنوان «قانون امر به معروف و نهی از منکر» حکومت طالبان توشیح کرد. وزارت عدلیه این گروه با نشر این قانون در جریدهی رسمی این وزارت از اجراییشدن آن خبر داد.
این قانون در۱۱۴ صفحه، شامل ۱ مقدمه، ۴ فصل و ۳۵ ماده میباشد. در مادهی ۱۳ این قانون آمده است که «ستر (پوشش) تمام بدن زن الزامی است. پنهانکردن صورت زن به جلوگیری از فتنه، ضروری است. صدای زنان (بلند خواندن آهنگها، نعتها و قرائت در مجموع) عورت است.» و در بند ۸ مادهی ۱۳ آمده است که «هرگاه زن بالغ برای حاجت ضروری از خانهی خویش بیرون شد، مکلف است که صدا، روی و بدن خود را ستر نماید.»
در جریان سه سال حاکمیت این گروه، تمامی موارد ذکرشدهی این مادهی قانون جدید، در فرمان و هدایتهای جداگانه توسط این گروه اعلام و به نشر رسید؛ اما در مورد صدای زنان، ابتدا این گروه محدودیت و ممنوعیتهایی را برای کارمندان رسانهها وضع کردند-که در بالا (شمارهی دهم) از آن تذکر رفته است؛ اما در این قانون جدید، صدای زنان کشور به صورت عموم عورت خوانده شده است. براساس این قانون، صدای زنان در حالت خواندن قرآن و نعت در بیرون از خانه عورت محسوبشده و برای زنان کشور جایز نیست.
در صورت تخلف از این قانون، وزارت امر به معروف و نهی از منکر این گروه مسؤولیت تطبیق و عملیساختن این قانون را بر دوش دارد. در صورت تخلف، روشهای تنبیه برای تخطی کنندگان چنین نگاشته شده است:
- نصیحت و تخویف از عذابِ الهی
- تنبیه و تهدید به الفاظ قهرآمیز
- تعزیز مرتکب با تلفِ مال
- حبس از یک ساعت تا سه روز در محابسِ عمومی
- و در صورت نادیدهگرفتن و اصلاحناپذیری، در مرحلهی آخر، برای تنبیه بیشتر به دادگاه معرفی میگردد.
اگر بخواهیم نگرش «اسلام طالبانی» را در این مورد به بررسی بگیریم؛ چه راهحلی را ذهن «منورالفکر»شان پیشنهاد میکند!
به طور مثال در بینش این گروه، زن بالغ اگر بیمار شود و به پزشک مرد مراجعه کند یا هم بخواهد از وسایل نقلیه استفاده کند، گزینههای زیر برایش مقدور خواهد بود:
- همیشه یک مرد را بهعنوان صاحب صدای خود داشته باشد که به نیابت او حرف بزند. اگر مرد خانواده امکان حضور یافتن را نداشت، میتواند در گوشی زن صدای صوتی خودش را ضبط کرده و خانم از آن برای رفع مشکل خود استفاده کند. در این صورت مرد خانواده مکلف است که پرسش و پاسخهای احتمالی آن مورد را در نظر داشته و برای تمامی موارد قابل پیشبینی صدا بگذارد. در غیر آن، این گزینه امکانپذیر نخواهد بود.
- مورد بالایی اگر شدنی نبود، داشتن گوشی یا کتابچه بهترین گزینه است. زنان در گفتوشنودهایشان میتوانند که در گوشی یا هم کتابچهیشان آنچه را که میخواهند بپرسند و پاسخ بدهند، بنویسند. این کار اگر هر قدر مشکلی را برایشان ایجاد کند، در عوض یک خوبی بزرگ برایشان خواهد داشت-و آن خوشنویس شدن زنان کشور است.
- تا هنوز در ذهن «منورالفکر» این گروه، برای زنان بیسواد و کهنسال راهحلی اختصاصی در نظر گرفته نشده است. تا یافتن راهحل برای این دستهی مشخص، زنان این صنف مجبوراند که در هر صورت، محرمی برای خودشان بیابند و یا هم بانوی دیگری را که میتواند از دو گزینهی بالایی استفاده کند، استخدام کنند.
- اگر هیچ یک از گزینهها شدنی نبود، در آن صورت مشکل از خود زنان است که برای خودشان راهحلی پیدا نمیتوانند.
تا این جای کار در حاکمیت دَور دوم این گروه، برای زنان تنها حق نفسکشیدن باقی مانده است که آن هم بسیار پایدار نیست. هر روز نفس دهها زن و مرد را در هر گوشهای از این خاک میگیرند. اگر جملهی بالایی را بخواهم درست استفاده کنم؛ طالبان تا اعلام فرمان یا توشیح قانون نهایی در مورد زنان، اجازهی نفسکشیدن را آزاد گذاشته است.
