دو سال از سلطۀ گروه تروریستی طالبان میگذرد که با صدور فرمانهای محدود کننده و پیدرپی، زنان را به کنج خانهها فرستادهاند. زنانی که پس از دو دهه تلاش به خودکفایی و استقلالیت مالی رسیده بودند یکباره طبق دستوراتی که حکم زندان خانگی زنان را دارا است، خانهنشین شدند. حداقلترین فرصتهایی که برای کار زنان در شماری از نهادها وجود دارد، هیچ تأثیری بر زندگی آنان نداشته و سبب وابستگی اقتصادی به مردان خانواده گشتهاند.
شماری از زنان شاغل که در گذشته با درآمد کافی و مستقل زندگی میکردند، امروز در گفتوگو با نیمرخ، روزمرگی خود و زندگی بدون کار و درآمد، زیر سلطۀ طالبان را روایت کردند.
مریم (مستعار) 24 ساله، خبرنگار یکی از رسانههای خصوصی در شهر کابل که تجربۀ پنجساله در بخش خبرنگاری دارد. او با سلطۀ طالبان بر افغانستان مدتی از کار بیکار شده بود اما به دلیل مشکلات اقتصادی زیاد دوباره به رسانه رفت و بعد از شش ماه دوباره بیکار شد.
مریم میگوید: به دلیل محدودیتهای وضع شده بر زنان در رسانهها توسط طالبان، آنها دستور دادند که سیستم ترانسپورت و دفتر جداگانه برای کارمندان زن از سوی دفتر رسانه تعلق گیرد، بههمین منظور و کمبود بودجۀ کافی برای انجام دستورات طالبان، دفتر رسانه او را از کار اخراج کرد و اکنون در شرایط دشوار اقتصادی بهسر میبرد.
او گفت: «با معاش کمی که در بدل کار رسانهای دریافت میکردم به مخارج خانواده کمک میکردم اما از وقتی که بیکار شدم، وابستۀ 10 افغانی از برادر و پدرم هستم که گاهی اوقات آنها همین مبلغ را هم ندارند که من بدهند.»
مریم دانشجوی سال دوم ژورنالیزم در یکی از دانشگاههای کابل بود که اکنون از تحصیل بازمانده و پدر و برادرش با انجام کارهای شاقه، مصارف زندگی آنان را تأمین میکند.
مریم میگوید: تداوم محرومیت زنان از کار و وابستگی اقتصادی به مردان خانواده، سبب افزایش خشونت با زنان در خانواده و نهادینه شدن عدم حضور زنان در جامعه میشود. «یک وعده غذا را که میخوریم نگران هستیم که وعدۀ بعدیمان را از کجا پیدا کنیم. مردان خانواده وقتی از عهدۀ مخارج برنمیآیند، زنان را مورد خشونت قرار میدهند. درحالیکه هر زنی میتواند کار کند و در تأمین مخارج سهیم باشد.» او خواستار مداخلۀ سازمانهای بینالمللی به عملکرد طالبان در برابر حق آموزش و کار زنان در افغانستان است.
نبیلا احمدزی 32 ساله متشبث و فعال مدنی نیز در گفتوگویی با نیمرخ، از نبود فرصتهای کاری برای زنان در افغانستان میگوید: طالبان با سیاست حذف زنان، اقتصاد خانوادهها را زیر خط فقر برده و سبب قحطی و گرسنگی شدهاند که در نتیجه، خانوادهها برای نجات از گرسنگی، مجبور به فروش دختران و کودکانشان میشوند.
نبیلا بنیانگذار یک نهاد مدنی در افغانستان است و جواز فعالیت مؤسسهاش از سوی وزارت عدلیۀ طالبان لغو شده اما او همچنان به فعالیتهای مدنی مخفیانهاش برای تحقق حقوق زنان در افغانستان ادامه میدهد.
نبیلا میگوید: «ترس طالبان از زنان آگاه و مستقل سبب شدهاست که حق کار را از زنان بگیرند و هرآنچه را که در نظام دموکراسی (حقوق نسبی) خود دست یافته بودیم را از بین ببرند. البته ما آگاهیم و در برابر این سیاست طالبان میایستیم.»
او در ادامه میگوید: «بیکاری من سبب شدهاست که دسترخوان اولادهایم خالی شود، به خوراک و پوشاک آنها کمتر رسیدگی میکنم. اگر سفرهشان را پر کنم، لباس و هزینۀ مکتبشان میماند. اگر لباس کافی برایشان بگیرم، باید از نان سفرهشان کم کنم. گاهی وقتها توان تهیۀ نان خشک را هم نداریم.»
شوهر نبیلا بر اثر یک حادثۀ ترافیکی معیوب شده و او تنها نانآور خانوادۀ شش نفره است. نبیلا اکنون در کنار فعالیتهای مدنی، تجارت کوچک مربا و ترشی دارد که آنهم به دلیل محدودیتهای طالبان، بر زنان متشبث سودآور نیست.
مریم و نبیلا تنها زنانی نیستند که با از دست دادن حق کار به لحاظ مالی وابستۀ مردان خانواده و یا بیدرآمد شدند. هزاران زن در سراسر افغانستان، مأیوسانه و با رنج بیکاری و مشقت در زندانهای خانگی کنار میآیند.
چندی قبل سازمان جهانی غذا نیز از افزایش قحطی و گرسنگی در افغانستان هشدار داده و خواستار تهیۀ بودجه برای کمک به افغانستان شده بود. “شایو لی” مسئول برنامۀ جهانی غذا برای افغانستان، از گرسنگی 20 میلیون نفر در افغانستان خبر داده بود. او در گفتوگو با یک شبکۀ تلویزیونی در لندن اعلام کرد که ۴ میلیون مادر و کودک نیز در معرض گرسنگی شدید و سوءتغذیه قرار دارند.
