بعد از تسلط گروه طالبان وضعیت حقوق بشر در افغانستان بهگونهای بیپیشینه، دچار عقبگرایی شد و در کنار زنان افغانستان، یکی از گروههایی که بیشترین آسیب را دیده و از حقوق انسانیشان محروم شدهاند، جامعۀ رنگینکمانی و کسانی هستند که خارج از جنسیت زن و مرد بهسر برده و یا دارای گرایش جنسی متفاوتی هستند.
با آنکه دگرباشان جنسی در دورۀ جمهوریت نیز از حقوقشان محروم بودند و افغانستان برای دگرباشان جنسی خطرناک بود. در سال ۲۰۱۸، دولت وقت «رئیسجمهور غنی» قانونی را تصویب کرد که مشخصاً رابطۀ جنسی با همجنس را جرمانگاری کرد. قانون جزای قبل از آن نیز از مادهها یا متنهای مبهمی در این مورد استفاده کرده بود که بهطور وسیع تعبیر به جرمانگاشتن رابطۀ جنسی با همجنس میشد.
این گروه بهخاطر گرایشهای جنسی و یا هویت جنسیشان، همواره با خشونت و بدرفتاری مواجه بودند؛ خشونتهای جنسی، ازدواج در کودکی و ازدواج اجباری، خشونتهای فیزیکی از سوی خانوادههای خود و یا دیگران، اخراج از مکتب، باجگیری و منزوی شدن از مواردی هستند که جامعۀ رنگینکمانی در بیشتر وقتها با آن مواجه بودند. به همین خاطر بسیاری از آنها مجبور شده تا جنبههای اصلی هویت خود را از دوستان، خانواده و همکارانشان پنهان کنند.
اما بعد از به قدرت رسیدن دوبارۀ طالبان که در گذشته هم از سال ۱۹۹۶ الی ۲۰۰۱ قدرت را در افغانستان در دست داشتند، شرایط بهطور چشمگیری برای دگرباشان جنسی وخیمتر گردیدهاست. این گروه بر قوانین دولت قبلی که رابطۀ جنسی با همجنس را جرم میدانست، تأکید کردند و برخی از رهبران طالب، نشان دادند که موقفشان بر علیه دگرباشان جنسی بسیار شدید و قاطع است.
گروه طالبان پیش از بازگشتشان به قدرت نیز بهصراحت اعلام کرده بودند که حکم شریعت را برای دگرباشان جنسی اجرا میکنند و آنان را با سنگسار یا فرو ریختن دیوار بر سرشان، اعدام خواهند کرد. این گروه در نخستین ماههای سلطهشان بر افغانستان، صبور حسینی، یک معلم افغان که هویت جنسیاش را فاش کرده بود، به بدترین شیوهها شکنجه کردند. طالبان از ماه نوامبر ۲۰۲۲ زمانی که ملا هبتالله، رهبر طالبان، فرمان اجرای حکم حد و قصاص را صادر کرد، تاکنون دهها نفر را به جرم رابطۀ جنسی با همجنس در ملأعام شلاق زدهاند.
شمار زیادی از دگرباشان جنسی افغانستان در بیشتر از دو و نیم سال گذشته از ترس اینکه شناسایی شوند و مورد شکنجه، تجاوز و بدرفتاری طالبان قرار بگیرند یا کشته شوند، به کشورهای ایران، پاکستان و برخی به ترکیه پناه بردهاند.
بر اساس گزارش دیدهبان حقوق بشر، افرادی که در افغانستان از نُرمهای سختگیرانۀ جنسیتی پیروی نمیکنند در شرایط بسیار سخت تحت حاکمیت گروه طالبان با افزایش خطرات و تهدیدها بر علیه حیات و مصونیت خویش مواجهاند و تعدادی از دگرباشان جنسی، خانههای خود را ترک کرده و از ترسِ تعقیبِ این گروه و طرفدارانشان متواری شدهاند.
میهن (مستعار)، یکی از تراجندرهایی است که بعد از تسلط گروه طالبان بهگونۀ مخفی زندگی میکند و حتی از خانوادهاش فراری است، او در گفتوگو به نیمرخ گفت: «از زمانی که گروه طالبان وارد کابل شدند، حتی برای یک دقیقه هم نتوانستم بدون ترس و اضطراب زندگی کنم، در این مدت همواره جای زندگیام را تغییر دادم و با مشکلات مالی شدیدی گذراندم.»
به گفتۀ میهن، خانوادهاش در یکی از ولسوالیهای ولایت غزنی زندگی میکنند، پدر و برادرانش به دنبال او هستند و به باور پدرش او آبروی خانوادهاش را بردهاست و باید مجازات شود: «سال گذشته مادرم مریض بود، نتوانستم به دیدن مادرم نروم، ولی وقتی به خانه رفتم با برخورد برادرانم روبهرو شدم که مرا بسیار لتوکوب کردند و دستم شکست، کاکایم میخواست مرا تحویل طالبان بدهد و به سختی توانستم فرار کنم.»
جی لیستر فِدر، یکی از مدیران ارشد بخش تحقیق و مطالعات اضطراری در سازمان «OutRight Action international » که در زمینۀ بهبود وضعیت زندگی دگرباشان جنسی فعالیت دارد گفتهاست: «دگرباشان جنسی افغانستان که از تجاوز گروهی، حملات گروهی و خشونتهای خانوادههایی که به طالبان ملحق شدهاند، جان سالم بهدر بردهاند و اکنون هیچ امیدی به حفاظت و حمایت دولت ندارند، آنها در وضعیت بدی قرار دارند و آنهایی که در کشورهای همسایۀ افغانستان پناه بردهاند؛ در آن کشورها نیز رابطه با همجنس جرم است و آنها نمیتوانند صدایشان را بلند کنند.»
با آنکه جنگجویان و افراد کلیدی گروه طالبان بارها هنگام رابطه با همجنس دیده شدهاند و ویدیوهایشان در رسانههای اجتماعی وایرال شدهاست، اما یکی از قضات گروه طالبان مدت کمی قبل از سقوط کابل به روزنامه Tabloid Bild آلمان گفته بود: «برای دگرباشان جنسی، فقط دو مجازات وجود دارد، آنها باید سنگسار و یا دیوار بالایشان تخریب شود (زیر دیوار شوند).
در طرزالعملی که توسط نهاد امر به معروف و نهی از منکر گروه طالبان در سال ۲۰۲۰ نشر شده بود، بیان شدهاست که رهبران مذهبی باید رابطۀ جنسی با همجنس را منع کنند و ادعاهای مستدل از رابطۀ جنسی با همجنس باید به مدیر امر به معروف و نهی از منکر در هر ولسوالی ارجاع شوند تا مورد فیصلۀ شرعی و مجازات قرار بگیرند.
در باور طالبانی، آزادی فردی، حقوق بشر، رعایت حقوق زنان و دگرباشان جنسی جایی ندارد و در دو سال و هفت ماه گذشته موارد زیادی از نقض حقوق بشر و بدرفتاری از سوی این گروه مشاهده شدهاست. اعمالی چون قتلهای انتقامجویانه، تبعیض سیستماتیک علیه زنان و دختران، وضع محدودیتهای جدی بر آزادی بیان و رسانهها، نمونههای اندکی از نقض فاحش حقوق بشر از سوی گروه طالبان است.
اما در این میان، وضعیت دگرباشان جنسی بسیار بدتر است، سوءاستفادۀ سیستماتیک از قدرت توأم با احساسات شدید ضد دگرباشان جنسی، باعث شده تا نیروهای طالبان و طرفدارانشان با داشتن معافیت، رفتارهایی خشن و مجازاتهایی را بر دگرباشان جنسی عملی نمایند.
مشتاق (مستعار)، یک مرد همجنسگرا است که در کابل زندگی میکند، او در مورد شرایط زندگیاش به نیمرخ گفت که افراد گروه طالبان او را در یک پُستۀ امنیتی توقیف کردند، وی را لتوکوب نمودند و بهطور گروهی بر وی تجاوز کردند، او در ادامه افزود: «کسانی که آن روز بر من تجاوز کردند گفتند: از این به بعد هر زمانی که بخواهیم میتوانیم تو را پیدا کنیم و هر کاری خواسته باشیم با تو میکنیم.»
آرتمیس اکبری رئیس سازمان «افغان الجیبیتی» در گفتوگو با نیمرخ در مورد وضعیت دگرباشان جنسی در افغانستان گفت: از زمانی که افغانستان سقوط کرد، گروه طالبان از خشونت و تجاوز جنسی بهعنوان سرکوب افراد «الجیبیتی» استفاده میکند.
به گفتۀ آرتمیس، در سال 2022 نزدیک به 1500 مورد سوءاستفادۀ جنسی جنگجویان گروه طالبان و درخواست کمک به سازمان «افغان الجیبیتی» گزارش شده که این سازمان توانستهاست از این میان، 67 مورد را با شواهد استناد کند که از سوی افراد گروه طالبان مورد آزار و اذیت جنسی قرار گرفتهاند.
اما این ارقام هر روز در حال افزایش است، بر اساس آماری که آرتمیس اکبری به نیمرخ ارائه کرد، تنها در شش ماه گذشتۀ میلادی، 100 مورد تجاوز و آزار افراد رنگینکمانی از سوی افراد گروه طالبان مستند شدهاست.
آرتمیس اکبری، تجاوز افراد گروه طالبان بالای یک ترنس مرد را در یکی از میدانهای هوای، هنگام خروج از افغانستان را یادآور شد و گفت: «یک مرد ترنس که از ولایت بغلان است و هنگام خروج از افغانستان، افراد گروه طالبان او را در میدان هوایی بازجویی کرده و بعد از بررسی بدنی، او را مورد سوءاستفادۀ جنسی قرار دادهاست.»
به گفتۀ آرتمیس، فرد یاد شده با آنکه حالا در اروپا زندگی میکند، اما با تروما و اضطراب شدیدی دست و پنجه نرم میکند و چندین بار اقدام به خودکشی کردهاست.
وضعیت دگرباشان جنسی در جوامع شرقی بهخصوص کشورهای اسلامی که قوانین سختگیرانۀ رفتاری دارند، همیشه با مشکلات زیادی روبهرو بوده و از سوی سازمانهای حقوق بشری نیز توجه چندانی به زندگی آنها ندارند.
آرتمیس اکبری با انتقاد از سازمانهای حقوق بشری گفت: جامعۀ «الجیبیتی» همواره از سوی نهادهای حقوق بشری جدی گرفته نمیشود و در بسیاری از کمکهای بشردوستانه سازمان ملل، افراد دگرباش نادیده گرفته میشود و بعد از تسلط گروه طالبان، کمکهای بشردوستانهای که به افغانستان فرستاده شده، دگرباشان جنسی را شامل نشده و یا کارمندان محلی سازمانهای کمک کننده، افراد «الجیبیتی» را مورد توهین و تحقیر قرار میدهند.
اکبری، در ادامه به تمدید مأموریت «یوناما» از سوی سازمان ملل نیز انتقاد کرد و گفت: «یوناما در دو دهۀ اخیر هیچ کاری برای دگرباشان جنسی انجام نداده و بعد از سقوط نیز این افراد در کمکها و دادخواهیهای این سازمان جایی ندارند که این عملکرد از سوی یک نهاد حقوقبشری بینالمللی نگران کنندهاست.»
افغانستان بهعنوان یک جامعۀ دینی، سنتی و مردسالار که بعد از تسلط گروه طالبان، زنان را نیز بهرسمیت نمیشناسند و از تمام حقوقشان محروم هستند، طبیعی است که دگرباشان جنسی در میان مردم عام و دین سالار جایگاهی نداشته باشند. یکی از موارد نگران کننده این است که جامعۀ روشنفکری و فعالان حقوق بشری افغانستان نیز از حرف زدن در مورد دگرباشان جنسی حداقل در یک دهۀ اخیر و بهخصوص بعد از تسلط گروه طالبان، خودداری میکنند.
مورد مهمتر این است که افراد دگرباش جنسی در بیشتر از دو سال اعتراض زنان که بهعنوان یکی از نیروهای ضد طالبانی بهوجود آمده، در دادخواهیهای اعتراضی زنان هیچ جایگاهی نداشتهاند.
مسألۀ جدی در این مورد، تداوم ریشهها یا رگههای فرهنگ نپذیرفتن گرایش جنسی خارج از مرد و زن در میان زنان معترض بهخصوص چهرههای جنبشهای اعتراضی است که در تضاد با اصل برابری جنسیتی و آنچه که زنان مبارز در بیشتر از دو سال شعار دادهاند، قرار دارد.
آرتمیس اکبری در این مورد به نیمرخ گفت: «میان جامعۀ الجیبیتی و زنان رابطۀ مستقیم وجود دارد؛ زیرا مبارزات جامعه الجیبیتی همسو با مبارزات زنان است. مبارزۀ ما نیز علیه مردسالاری سیستماتیک است که در افغانستان ریشه دوانده و همین مردسالاری است که زنان و جامعۀ دگرباشان جنسی را مورد تبعیض قرار میدهد.»
به باور آرتمیس، فعالان حقوق زن و حقوق بشر در قبال دگرباشان جنسی افغانستان همواره با توهین و تحقیر برخورد کردهاند و کوشش میکنند رابطۀ همسو برای مبارزه با مردسالاری را از بین ببرند.
در همین حال هیدر بار، معاون بخش حقوق زنان در دیدهبان حقوق بشر قبلتر گفته بود که گروه طالبان بهطور صریح اظهار کردهاند که احترامی برای حقوق دگرباشان قائل نیستند. او در ادامۀ صحبتهایش افزده بود: «بسیار مهم و حیاتی است که دولتهای ذیدخل بهطور عاجل فشارهای لازم را بر طالبان وارد نمایند تا آنها به حقوق دگرباشان احترام بگذارند. همچنان این دولتها باید اطمینان حاصل کنند که کمکهایی را که برای افغانستان فراهم میکنند به افراد دگرباش نیز میرسد و در نظر بگیرند که دگرباشان افغانستان که در کشورهای دیگر، درخواست پناهندگی میدهند با خطر خاص و مستقیم آزار و اذیت در افغانستان و کشورهای همسایه مواجهاند.»
این همه در حالی است که تلاشها برای بهرسمیت شناسی «آپارتاید جنسیتی» در افغانستان از سوی نهادهای حقوق بشری در دادگاههای بین المللی ادامه دارد و گزارشهای نشر شده از سوی دیدهبان حقوق بشر، سازمان عفو بینالملل، یوناما و دیگر مؤسسههای مدافع حقوق بشر نشان میدهند که رفتار گروه طالبان در بیشتر از دو سال گذشته در افغانستان مصداق «جنایت علیه بشریت» و «آپارتاید جنسیتی» بودهاست. اما کشورهای جهان و سازمان ملل متحد هنوز در اینباره اقدامات عملی نداشتهاند.
