پس از تحولات آگست ۲۰۲۱ و بازگشت طالبان، نقش محوری آمریکا از تحولات افغانستان حذف گردید. از اینرو سازمان ملل تلاش کرد تا به نمایندگی از جامعه جهانی ایفای نقش کند و سازگارسازی طالبان را با جامعه بینالمللی در دستور کار خود قرار دهد. سازمان ملل در نزدیک به چهار سال گذشته با برگزاری سه دور نشست در شهر دوحهٔ قطر که به «نشستهای دوحه» مشهور گشت، همچنان نتوانسته که در این زمینه کارکرد اثربخش و قابل قبولی داشته باشد.
برای عبور از وضعیت ایستای موجود در افغانستان، سازمان ملل طرح جدیدی را روی دست گرفته که به موزاییک یا (اقدام در برابر اقدام) معروف است. یعنی در ازای هر گام مثبت حکومت طالبان، واکنشی متناسب به آن داده خواهد شد. از مختصات طرح موزاییک، رسیدگی به نیازهای فوری انسانی و رفع موانع تعامل بین افغانستان و جامعه جهانی است. نکتهٔ برجسته در این طرح، اصل «معاملهگری» نهفته در آن است. یعنی طالبان در ازای هر اقدام مثبت و مؤثر در راستای مطالبات جامعه جهانی، امتیازی دریافت میکند و از این رهگذر، میتواند برای حکومت طالبان جنبهٔ تشویقی نیز در بر داشته باشد. البته این طرح منتقدین بسیاری دارد، چرا که به نوعی بهرسمیت شناسی طالبان نیز محسوب میگردد.
به درازای این طرحها و نشستها، کشورهای همسایه و منطقه نیز هر کدام برنامههای تحولاتی و سیاسی خود را برای افغانستان دارند. سرمایهگذاریهای چین و روابط تجاری و سیاسی که با طالبان برقرار کردهاند از یکسو، تلاشهای پاکستان در تأثیرات نظامی و کشوری از سوی دیگر؛ در حقیقت هر کشوری بر اساس مناسبات سیاسی خود سعی میکند تا در افغانستان نقشی پررنگ داشته باشد. حال اینکه این مناسبات چه تأثیری بر مردم افغانستان خواهد داشت، مطمئناً چیزی جز جنگ، بدبختی و آوارگی نخواهد بود.
در همین موضوع نیز کشور ایران بیکار ننشسته و دست به اقداماتی فراجناحی و سیاسی زدهاست. از روابط سیاسی و تجاری با طالبان گرفته تا تحویل دادن سفارتخانه و کنسولگریهای افغانستان به طالبان. در روزهای گذشته نیز، امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، به دعوت عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی وارد تهران شد تا در «اجلاس تهران» شرکت کند. از سویی دیگر، احمد مسعود فرماندهٔ جبهه مقاومت ملی افغانستان نیز در مشهد با برخی فرماندهان سپاه پاسداران دیدار کردهاست. احمد مسعود خود را بهعنوان رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان معرفی کرده و در چهار سال گذشته نقش مخالف طالبان را بازی میکند. جمهوری اسلامی همچنان جمعی از سیاسیون گذشتهٔ افغانستان را دعوت کرده و عطا محمد نور نیز هماکنون در ایران بهسر میبرد.
حال باید دید که دیدار این چهرهٔ مخالف طالبان با وزیر خارجه جمهوری اسلامی در زمانی که امیرخان متقی نیز در ایران حضور دارد، حامل چه پیام و عواقبی خواهد بود؟ آیا ایران نقشهٔ جدیدی بر علیه طرح موزاییک سازمان ملل روی دست دارد یا برنامهٔ دیگری؟ در واقع آقای مسعود در این سفر از سوی جمهوری اسلامی استقبال شده و با مقامهای سپاه پاسداران و وزارت خارجه ایران دیدار کردهاست.
این درحالی است که جبههٔ موسوم به مقاومت ملی افغانستان روز شنبه اعلام کرد که در یک عملیات هدفمند در ولسوالی درهٔ پنجشیر ۱۳ جنگجوی طالبان را کشته و چهار عضو این گروه را زخمی کردهاست. این عملیات حوالی ساعت ۹ شب علیه قرارگاه کندک سوم لوای خاص طالبان در ولسوالی دره انجام شده و مقداری از جنگافزارهای گروه طالبان را نیز تخریب کردهاند. جبهه مقاومت ملی از عملیات علیه طالبان و کشتن جنگجویان این گروه یک روز پس از آن خبر داد که نشر تصاویر جدیدی از دو فرماندهٔ مشهور این جبهه همراه با تجهیزات جنگی و یونیفرم نظامی خبرساز شد.
از آنجا که دنیا بهدنبال معامله بر اساس نیازها و منافع خود است. ایران نیز بهدنبال پایهریزی یک اقدام جدید در افغانستان است، از یک منظر میتوان گفت: ایران همچنان که روابط حسنه با طالبان دارد، اهرمهای فشار خود را نیز به ایران دعوت کرده تا با طالبان بر سر میز مذاکرهٔ جدید بنشیند. از منظر دیگر که دور از توقع میباشد، ایران خواسته تا صلحی بین آنها برقرار کند. در هر صورت، آنچه که در بازیهای سیاسی نادیده گرفته میشود، مردم، زنان و کودکان بیگناه افغانستان هستند که راهی جز تسلیم برای خود نمیبینند.
در آخرین خبرها نیز توافقات و تعاملات روسیه با طالبان میباشد که مردم و زنان افغانستان را خشمگین کرده و به عکسالعمل وا داشتهاست. به همین منظور، جنبش زنان مقتدر افغانستان، روابط رو به گسترش روسیه با طالبان را محکوم کرده و تلاش مسکو در «سفیدنمایی» این گروه را در سطح بینالمللی، خیانت به حقوق بشر و حقوق زنان افغانستان دانستهاست.
جنبش زنان مقتدر افغانستان در بیانیهای اعلام کرد که همکاری دیپلماتیک، اقتصادی و سیاسی روسیه با طالبان، نهتنها موجب مشروعیتبخشی به این گروه میشود؛ بلکه مبارزات آزادیخواهانهٔ شهروندان افغانستان، به ویژه زنان را تضعیف میکند. این جنبش تأکید کردهاست که روسیه، بهعنوان یک بازیگر بینالمللی، بهجای ایستادن در کنار شهروندان افغانستان، با مواضع اخیر خود به نادیده گرفتن «جنایات طالبان علیه زنان، اقلیتها و فعالان مدنی» کمک میکند. آنها از کشورهای مدافع حقوق بشر خواستند تا در برابر چنین سیاستهایی سکوت نکنند و اقدامهای عملی برای جلوگیری از مشروعیتیابی طالبان روی دست بگیرند.
روسیه از ابتدای حاکمیت طالبان با این گروه روابط نزدیک سیاسی و اقتصادی برقرار کردهاست. این کشور در ماههای گذشته نام طالبان را از فهرست گروههای تروریستیاش نیز حذف کرد تا در تازهترین مورد، ضمیر کابلوف نمایندهٔ ویژهٔ روسیه برای افغانستان اعلام کند که کشورش در حالی بررسی پذیرش سفیر طالبان در مسکو میباشد.
افغانستان در ۵۰ سال گذشته، همیشه بهعنوان یک کشور پر از بحران معروفیت دارد. عامل اصلی بیثباتی افغانستان، ضرورت تأمین منافع همسایگان و سازش ناپذیری اقوام افغانستان زیر یک پرچم شناخته شدهاست. حقیقت این است که افغانستان به لحاظ حقوقی و سیاسی همیشه تحت تأثیر تحولات دیگر کشورها بهخصوص کشورهای همسایه قرار دارد. ظاهراً کشورهای همسایه نیز از شرایط موجود در افغانستان سود برده و امنیت خود را در ناامنی افغانستان یافتهاند. بدون هیچ تردیدی همسایهٔ هر کشوری نسبت به کشور دیگر در ثبات و بیثباتی آن نقشی مؤثر دارد. پس ثبات سیاسی افغانستان توسط همسایگان در صورتی امکان پذیر خواهد بود که در چوکات یک نظام داخلی مقتدر، منافع همه قابل تأمین باشد.
