نویسنده: مصطفی بهین
مقامهای دولت تاجیکستان به مهاجران افغانستانی ساکن در این کشور، اخطاریهای شفاهی داده و گفتهاند که باید در ظرف پانزدهروز آینده-خاک این کشور را ترک کنند. این تصمیم ناگهانی، نگرانیهای عمیقی را در میان جامعهی مهاجران برانگیخته و آنها را در وضعیت بلاتکلیفی و نگرانکننده نسبت به آینده قرار دادهاست.
براساس گزارشهای رسیده بهرسانهی «نیمرخ» اخطارها از طریق ادارهی مهاجرت و پولیس محلی بهگونهی شفاهی به نمایندهگان شوراها و خانوادههای مهاجران افغانستانی ابلاغ شدهاست. براساس گفتههای منابع در تاجیکستان، این هشدار شامل تمام مهاجرانی میشود که در این کشور بهگونهی قانونی زندهگی میکنند و برگهی اقامت از سوی دولت مذکور دارند، باید تا ختم این مهلت، تاجیکستان را ترک کنند.
یک مهاجر افغانستانی که بیش از سه سال است با خانوادهاش در شهر «وحدت» زندهگی میکند، به نیمرخ گفت: «من کارت سرخ دارم که برای گرفتنش هزینهی زیادی پرداختم؛ اما حالا گفتهاند کارت معتبر نیست و باید خانه را تخلیه کرده و کشور را ترک کنیم. به ما مهلت دادهاند که تا پانزدهروز دیگر برویم، در غیرآنصورت، بازداشت، جریمه و اخراج خواهیم شد.»
کارت اقامت مؤقت کشور تاجیکستان که به آن «کارت سرخ» نیز میگویند، از سوی دولت در بدل پول به مهاجرانی داده میشود که بهگونهی قانونی وارد این کشور شده باشند. این کارتها اکثراً با قیمت گزاف، نزدیک به دوهزار دالر آمریکایی صادر میشود که دهها برابر بالاتر از پولی است که بهگونهی قانونی به آن اختصاص داده شدهاست.
یک منبع که نخواست از آن نام برده شود، به نیمرخ گفت: «سازمان ملل بهخصوص ادارهی (UNHCR ) در کشور تاجیکستان در حمایت از پناهندهگان و مهاجران بسیار نقش منفعل داشته و هیچگونه حمایتی نمیکند، حتا صلاحیت نظارتی نیز ندارد. مهاجران مجبور هستند با پرداخت پولهای هنگفت، کارت اقامت مؤقت را دریافت کنند.»
منبع همچنان افزود، روند اخراج اجباری مهاجران افغانستانی از حدود هشت ماه پیش آغاز شده بود. در این مدت، بیشتر از دوهزار نفرکه همه مردان بودند، بهگونهی قانونی در این کشور زندهگی میکردند، به افغانستان برگردانده شدهاند.
تاجیکستان که پس از سقوط افغانستان بهدست گروه تروریستی طالبان در سال ۲۰۲۱، به یکی از مقصدهای مؤقت مهاجرت برای شمار زیادی از افغانستانیها تبدیل شده بود، تاکنون رویکردی ملایمتر نسبت به همسایهگانش چون ایران و پاکستان داشتهاست؛ اما این تصمیم تازه، در آستانهی تغییر جدی در سیاستهای مهاجرتی این کشور تعبیر میشود. بهنظر میرسد این تحول میتواند بیارتباط با شناسایی رسمی طالبان توسط فدراسیون روسیه نباشد؛ موضوعی که فشارهای منطقهای برای همسویی با معادلات جدید قدرت را افزایش دادهاست.
بهگفتهی منبع، تعداد مهاجرانی که در تاجیکستان زندهگی میکنند، بین دَه تا سیزدههزار نفر تخمینزده شدهاست که از این میان بیش از 65 فیصد آن را زنان و کودکان تشکیل میدهند. در این جمع، تعداد زیادی از دختران معترض، زنان بیسرپرست-که شوهران بیشتر آنها نظامی بودهاند و در حملات گروه طالبان کشته شدهاند، نیز شامل میشود که در حال حاضر در معرض اخراج اجباری قرار دارند. همچنان گفته میشود که تعدادی مهاجران غیرقانونی در تاجیکستان نزدیک بهصفر است.
مهاجرانی که اکنون با تهدید اخراج روبهرواند، بیشتر افرادی هستند که با ویزا وارد تاجیکستان شده، سپس با پرداخت هزینه و طی مراحل قانونی، کارت مهاجرت یا اقامت مؤقتی دریافت کردهاند. شماری از این خانوادهها کودکان خردسال دارند که در مکتبهای محلی ثبتنام شدهاند. همچنان خانه و کار مشخص دارند. اخراج آنان نهتنها به معنای برهم خوردن نظم زندهگیشان است؛ بلکه آنان را به کشوری بازمیگرداند که تحت حاکمیت گروه طالبان، فاقد هرگونه خدمات اساسی، حمایت حقوقی و آیندهی روشن برای شهروندان خویش است.
در همینحال، سازمانهای حقوق بشری و نهادهای پناهندهگی بینالمللی، تاکنون واکنش رسمی مشخصی نسبت به این اقدام نشان ندادهاند. در غیاب حمایت بینالمللی، مهاجران در تاجیکستان احساس رهاشدهگی و ترس از آیندهیشان دارند. یک زن مهاجر که نخواست نامش فاش شود، به نیمرخ گفت: «هیچ جایی برای رفتن نداریم، نه میتوانیم به افغانستان بازگردیم، نه به کشور دیگری. همه در بنبست گیرماندهایم.»
با اینهمه دولت تاجیکستان هنوز بیانیهای رسمی در اینباره منتشر نکردهاست؛ اما بهنظر میرسد روند اخراج در حال آغازشدن است. خبرگزاری تاجیکستانی «آسیا پلاس» با نشر گزارشی در این مورد گفتهاست که روند اخراج اجباری مهاجران افغانستانی تا پانزدهروز دیگر آغاز میشود. این اقدام بدون اطلاع قبلی یا مشورت حقوقی صورت گرفتهاست.
براساس گفتهی منبع، دولت تاجیکستان این نوع تصمیمها و اقدامهایشان را رسانهای نمیکند؛ بلکه بیشتر نهادهای امنیتی تاجیکستان، این فرامین را بهگونهی شفاهی اعلام کرده و اجرا میکنند.
این اقدام در حالی صورت میگیرد که سازمان ملل متحد بارها نسبت به بازگشت اجباری مهاجران افغانستانی به کشوری که در بحران اقتصادی، نقض شدید حقوق بشر و سرکوب گسترده بهویژه علیه زنان و اقلیتها قرار دارد، هشدار داده بود. با اخراج احتمالی هزاران مهاجر از تاجیکستان، بار دیگر مسألهی مهاجرت افغانستانیها به معضلی منطقهای تبدیل خواهد شد و خطر یک بحران انسانی گستردهتر را افزایش خواهد داد.
همزمان با اخراجهای دستهجمعی مهاجران از ایران و پاکستان، تصمیم تازهی تاجیکستان نشان میدهد که روند بیثباتسازی وضعیت مهاجران افغانستانی در سراسر منطقه، وارد مرحلهی بحرانی شدهاست. مهاجرانی که روزی برای نجات جان خود، آموزش و آیندهای بهتر به کشورهای همسایه پناه برده بودند، اکنون در میان دیوارهای بسته، تحقیر و تهدید، در پی جایی میگردند که تنها حق داشتن یک زندهگی عادی را به آنها بدهد.
دیدگاهها 1
بسیار مطالب دقیق را گفته اید و تشکر از اینکه صدای مردم مهاجر افغانستان در کشور تاجیکستان را به گوش جهانیان می رسانید.