نویسنده: مصطفی بهین
نهاد حقوق بشری «رواداری» گزارشی را در مورد وضعیت زندانهای گروه تروریستی طالبان نشر کردهاست که این گروه در عدم نهادهای نظارتی مستقل و فقدان سازوکارهای قانونی بازدارنده، بهصورت خودسرانه و غیرقانونی، افراد را بازداشت میکنند. سپس آنها را در معرض شکنجه و بدرفتاری قرار میدهند.
در گزارش تحقیقی «رواداری» که روز سه شنبه، سوم سرطان 1404، به نشر رسیدهاست، گفتهشده که طالبان بدون هرگونه پاسخگویی و توجه به اصول و موازین بینالمللی که برممنوعیت مطلق و بیقیدوشرط شکنجه تأکید دارند، افراد را بهصورت خودسرانه بازداشت میکنند. سپس از شیوههای گوناگونی شکنجه برای کسب اعتراف، اقرار، ارعاب، تنبیه و تحقیر آنها استفاده میکنند. این گروه از شکنجه بهعنوان ابزاری برای سرکوب اعتراضات مدنی و دادخواهانه بهره گرفتهاند. همچنان، انواع شکنجه را برای انتقامجویی در برابر کارمندان حکومت پیشین، بهویژه مخالفان و منتقدانشان اعمال کردهاند.
این نهاد حقوق بشری، این گزارش را با استناد برمصاحبهی مستقیم با 34 نفر که تجربهی زندان و شکنجهشدن از سوی گروه طالبان را دارند، انجام دادهاست که تعداد 7 تن از مصاحبه شوندهگان، زنان بودهاند.
براساس این گزارش، گروه طالبان، بدون رعایت الزامات قانونی و اصول بنیادین حقوق بشر، از مراحل ابتداییهی بازداشت افراد تا زمان رهاییشان، مرتکب اشکال مختلفی از شکنجه و بدرفتاری شدهاند. این رفتارها شامل انواع شکنجهی جسمی، روانی، آزار و اذیت جنسی، نگهداری طولانیمدت در سلولهای انفرادی و زندانهای شخصی، محرومیت عمدی از خدمات بهداشتی و درمانی، ممانعت از دسترسی به وکیل مدافع، محرومیت از غذای کافی و ایجاد دیگر شرایط تحقیرآمیز و غیرانسانی بودهاند. در مواردی، مقامات حاکم و عمدتاً مأموران ادارهی استخبارات آنها، قربانیان را برای تفریح و سرگرمی نیز شکنجه کردهاند، حتا شماری از آنها را پس از رهایی، مورد آزار و اذیت قرار دادهاند.
در این گزارش آمده است که گروه طالبان بیشتر افراد را بدون داشتن حکم قانونی دستگیر کردهاند. سپس توسط وسیلهی نقلیهی شخصی، مانند موتورسایکل به بازداشتگاه منتقل کردهاند. در این میان 10 نفر از جمع مصاحبه شوندهها گفتهاند که ابتدا توسط افراد طالبان که بیشترشان عضو استخبارات بودهاند، بهطور اجباری ناپدید و مورد شکنجه قرار گرفتهاند.
علاوهبرآن، گروه طالبان از ارایهی معلومات به خانوادههای بازداشتشدهگان، بهگونهی عمدی خودداری کردهاند و از بازداشت آنها منکر شدهاند. یکی از زنان معترض که مدتی را در زندان طالبان بهسر برده، در این مورد به رواداری گفته است: «خانوادهام چندین بار به ادارههای مختلف طالبان مراجعه کرده بودند، تا در مورد من معلوماتی بهدست بیاورند؛ ولی طالبان هیچگونه معلوماتی به آنها نداده بودند و به خانوادهام گفته بودند که شاید دخترتان با کدام پسر فرار کرده باشد و شما خبر ندارید. آنها این حرف را عمداً برای ناراحتی خانوادهام گفته بودند.»
برپایهی گزارش، انجام فعالیتهای مدنی، یکی از مهمترین انگیزههای طالبان برای بازداشت، ناپدیدسازی اجباری و شکنجهی مدافعان حقوقبشر از جمله زنان معترض، خبرنگاران و فعالان حق آموزش و پرورش بودهاست که ادارهی استخبارات گروه طالبان، بهمنظور ایجاد فضای ترس، بیاعتمادی و سرکوب آزادی بیان، افراد را ابتدا بهصورت غیرقانونی بازداشت کردهاند؛ پس از آن با شدیدترین شیوهها مورد شکنجه قرار دادهاند.
در گزارش خاطرنشان ساخته است که طالبان ضمن بازداشت و شکنجهی مدافعان حقوق بشر، تعدادی از آنها را به اتهامهای مانند مفسد فی الارض، خیانت ملی، توهین به مجاهدین، بغاوتگر، تشویق و ترغیب زنان به تظاهرات محاکمه و مجازات کردهاند.
نهاد رواداری گفتهاست: انگیزهی دیگری که در این مجموعهای از بازداشتهای خودسرانه و ناپدیدسازی اجباری نقش داشتهاند، انتقامجوییهای سیاسی بودهاست که قربانیهای آن بیشتر کارمندان حکومت پیشین و افراد متهم به عضویت در گروههای مخالف مسلح طالبان بودهاند. طالبان در بسیاری از موارد کارمندان حکومت پیشین را بهبهانههای گوناگون از جمله داشتن سلاح، بازداشت و مورد آزار و اذیت قرار دادهاند.
بربنیاد اطلاعات این گزارش، از مجموع ۳۴ مصاحبهشونده، 31 نفر گفتهاند که حین دستگیری و انتقال به بازداشتگاه، توسط افراد طالبان مورد ضرب و جرح قرار گرفتهاند. همچنان 23 نفر که توسط ادارهی استخبارات طالبان بازداشت شدهاند، در هنگام دستگیری و انتقال، مورد بدرفتاریهای شدید فزیکی و روانی قرار گرفتهاند.
همچنان در این گزارش به ضبط داراییهای شخصی افراد محبوس، توسط گروه طالبان نیز اشاره شدهاست؛ از مجموع ۳۴ مصاحبهشونده، 9 نفر گفتهاند که پس از رهایی، اموال شخصی ضبطشدهای آنها را پس ندادهاند. این اموال شامل موتر، پول نقد، گوشواره، ساعت، انگشتر، کمپیوتر لپتاپ، تلفنهمراه، دستکول و لباس بودهاند-که در ابتدای بازداشت توسط طالبان ضبط و هیچگاه به صاحبانشان بازگردانده نشدهاند.
برپایهی این گزارش، افراد زندانیشده، اغلب در جاهای نگهداری میشدهاند که در آنجا هیچگونه امکانات انسانی و بهداشتی وجود نداشتهاست. همچنان به غذا و آب آشامیدنی دسترسی نداشتهاند. این مکانها شامل نظارتخانههای استخبارات، کانتینر و تشناب بودهاند. یکی از مصاحبه شوندهها گفتهاست: «گاهی یک روز در میان و گاهی دو روز در میان، یک بوتل آب معدنی و یک تکه نان خشک سرد و دیرمانده به ما میدادند؛ نان را بر کف کثیف اتاق میگذاشتند.»
در گزارش آمدهاست که گروه طالبان انواع شکنجهها را برای گرفتن اعتراف، ترساندن و تحقیر بازداشتشدهها اعمال کرده است-که شامل شکنجهی فیزیکی و لتوکوب، غرق مصنوعی، کشیدن دندان و ناخن، انداختن خریطهی پلاستکی به سر زندانیان، شوک برقی، آویزانکردن از سقف، توهین و تحقیر و آزار و اذیت جنسی بودهاست.
براساس یافتههای این تحقیق، از میان ۷ زن مصاحبهشونده، ۶ نفر آن گفته که علاوهبر تجربهی سایر اشکال شکنجههای فزیکی و روانی در محیط بازداشت، توسط مأموران ادارهی استخبارات و پولیس طالبان مورد آزار و اذیت جنسی نیز قرار گرفتهاند-که این موارد شامل «لمس بدن»، «برهنهکردن» و «دشنامجنسی» بودهاست. در این گزارش یادآوری شده است که از میان ۷ زندانی زن، 5 نفر آن متعلق به قوم هزاره بودهاند.
یکی از زنان زندانی در مصاحبه با رواداری گفتهاست: «صحنهی خیلی بد و آزاردهندهای بود. وقتی مرا به سقف زندان آویزان کرده بودند، مورد آزار و اذیت بدنی نیز قرار دادند. شکنجهگران مرد، بدنم را لمس میکردند و میخندیدند. یکی میگفت موهایش را نگاه کنید، یکی میگفت بدنش چقدر سفید است. من آن لحظه بهاندازهای فریاد زده بودم که صدایم افتاده بود.»
یکی دیگر از این زنان با اشاره به تجاوز جنسی به زنان زندانی گفتهاند: «وقتی از شدت شکنجه بیهوش میشدم و دوباره به هوش میآمدم، احساس میکردم که یخن و لباسهایم کنده و پاره شدهاست. روزهای سخت و تاریکی بود که من در زندان سپری کردم.»
در گزارش همچنان آمدهاست که 7 نفر از زندانیان بهگونهی مستقیم و غیرمستقیم شاهد مرگ زندانیان دیگر بودهاند. یکی از زندانیان در این مورد گفتهاست: «یکی از هم سلولیهایم جوانی از ولسوالی راغ بود، وقتی شکنجهاش کردند، از گوشش خون جاری شد. دو روز بعد مُرد، گفتند خودکشی کردهاست؛ اما دیدیم که جنازهاش را با دست و پای شکسته بیرون بردند.»
همچنان در گزارش ذکر شدهاست که شکنجهگران عمدتاً مرد و از مأموران وابسته به ادارههای استخبارات و پولیس طالبان بودهاند که در سطوح میانی و بالاتر این نهادها فعالیت داشتهاند. در این میان، سه تن از زنانی که بهدلیل شرکت در اعتراضات مدنی بازداشتشده بودند، گفتهاند که در نظارتخانههای استخبارات و پولیس این گروه، توسط محافظان زن نیز مورد شکنجه و بدرفتاری قرار گرفتهاند. این رفتارها شامل تهدید به سنگسار و تحقیر و توهین بودهاست. شماری از قربانیان مشخصات ظاهری، موقعیت شغلی و در برخی موارد حتا نام شکنجهگران خود را بهیاد دارند.
در پایان این گزارش، نهاد حقوق بشری رواداری از سازمان ملل خواسته است که در حال حاضر نهادهای مستقل برای نظارت مؤثر و مداوم از محلات سلب آزادی تحت کنترل طالبان وجود ندارد، ایجاد یک سازوکار نظارتی مستقل، اقدام یک امر ضروری است. همچنان از کمیتهی منع شکنجه خواسته است تا برای تحقیق و مستندسازی بیشتر اقدام کند.
در بخش دیگری از خواستههای این تحقیق آمدهاست: «از آنجا که شکنجه میتواند یکی از مصداق جرایم بینالمللی باشد و رسیدهگی به آن در حوزهی صلاحیت قانونی دادگاه جزای بینالملل قرار دارد؛ بنابراین، از این دادگاه میخواهیم که اقدامات عملی را برای بررسی این وضعیت و پاسخگوکردن مرتکبان شکنجه در افغانستان، اتخاذ و اجرا کند. همچنان باتوجه بهیافتههای این گزارش، از جامعهی جهانی میخواهیم که برای ملتزمساختن طالبان به رعایت مفاد و مقررات مندرج در اسناد بینالمللی حقوق بشر از جمله کنوانسیون بینالمللی منع شکنجه، فشارهای دیپلماتیک بر این گروه را افزایش بدهند.
این همه در حالی است که حاکمیت گروه طالبان به چهارمین سال خود نزدیک میشود. این گروه در این مدت، تمامی موازن بینالمللی و حقوقبشری را نادیدهگرفته و افغانستان را در شرایط آپارتاید جنسیتی قرار دادهاست. از سوی دیگر، جامعهی جهانی و تمام نهادهای حقوق بشری در قبال این جرایم سکوت کردهاند. همچنان به حمایت مالی از این گروه ادامه میدهند.
