روز یکشنبه ۴ جوزا، آبستن اتفاقات و خبرهای زیادی برای زنان و دختران افغانستان بود. از افزایش خشونتهای خانگی گرفته تا اعتراضات مدنی زنان در قبال صحبتهای همسر زلمی خلیلزاد و خبر موفقیت زنان در خارج از کشور. در این گزارش به تشریح این اتفاقات و خبرها میپردازیم.
درحالیکه سیاستهای طالبان علیه زنان، دیگر تنها محدود به ممنوعیت تحصیل نیست، آنها اکنون به یک استراتژی نظاممند برای خارج کردن زنان از فضای عمومی و اقتصادی نیز رسیدهاند. این اخراجها نه تنها ضربهای سنگین به حق کار و معیشت زنان است، بلکه دلیلی بر عدم تعهد این گروه به هرگونه توسعهٔ پایدار یا رفع فقر در کشور میباشد. این وضعیت نشان میدهد که بدون فشارهای قاطع بینالمللی و واکنشهای عملی به سیاستهای طالبان، وضعیت حقوق بشری و بهویژه وضعیت زنان در افغانستان بهسمت فروپاشی کامل حرکت خواهد کرد.
تمامی قوانین و دستورالعملهایی که طالبان بر علیه زنان تاکنون وضع کردهاند، بهطور مستقیم و غیر مستقیم به خشونت علیه زنان دامن زدهاست. پیامد این سیاستها، افزایش خشونت علیه زنان و عادی شدن خشونت در افغانستان است. گزارشهایی نیز وجود دارد که خشونت علیه زنان در نهادهای عدلی طالبان نادیده گرفته میشود و هیچ نهادی که از حقوق زنان دفاع کند در افغانستان حضور ندارد.
در همینباره، روز گذشته مصادف با یکشنبه ۴ جوزا، منابع محلی در هرات تأیید میکنند که مردی در روستای «گلهتوت» ولسوالی ادرسکن، شب گذشته همسرش را سر بریده و مادرش را نیز با چاقو به قتل رساندهاست. یک پزشک محلی گفت که این رویداد شنبهشب اتفاق افتادهاست.
منابع محلی خاطرنشان کردهاند که در این رویداد سه تن کشته شدهاند؛ اما تاکنون انگیزهٔ این قتلها اعلام نشده و این رویداد در حالی رخ میدهد که خشونتهای خانوادگی در افغانستان بهویژه در برابر زنان، همچنان نگران کنندهاست. نبود دسترسی به نهادهای عدلی و ضعف قانونهای حمایتی باعث شده تا خشونتهای خانگی در برابر زنان و دختران روزبهروز در حال افزایش و شدت باشد.
این روزها اظه
ارات خانم شریل بنارد علیه زنان افغانستان و تلاش برای تطهیر طالبان، موجی از انتقادات و اعتراضات را در پی داشتهاست. روز یکشنبه ۴ جوزا، جنبش زنان مقتدر افغانستان، اظهارات «شریل بنارد» همسر «زلمی خلیلزاد» نمایندهٔ ویژهٔ پیشین آمریکا در امور صلح افغانستان را «لابیگری و تبلیغ سیاسی» برای طالبان عنوان کردهاند.
این زنان معترض در واکنش به سخنان همسر خلیلزاد، در تهران پایتخت ایران گردهمایی اعتراضی برگزار کرده و آن را محکوم کردند. آنها در بخشی از اعلامیهٔ خود چنین آوردهاند: «این اظهارات نهتنها بازتاب یک بیاعتنایی آشکار به رنج و مقاومت زنان افغانستانی است؛ بلکه تلاشی آگاهانه برای تطهیر چهرهٔ سیاه یک گروه تروریستی میباشد که عامل سرکوب سیستماتیک حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان و دختران در افغانستان است».
این جنبش اعتراضی زنان با اشاره به سیاستهای طالبان بر زنان و دختران میگویند که آنان از ابتداییترین حقوقشان در حاکمیت این گروه محروم شدهاند؛ اما دستهای خارجی چون همسر خلیلزاد، در تلاش برای «مشروعیتبخشی و سفیدنمایی» طالبان در سطح بینالمللی است.
این زنان معترض تأکید دارند که چنین اظهار نظرهایی باید به گونهای گسترده محکوم شده و وضعیت زنان و دختران در حاکمیت طالبان نباید نادیده گرفته شود. پیش از این، ۶۴ نهاد مدنی، حقوق بشری و جنبشهای اعتراضی در نامهای سرگشاده به دیوان کیفری بینالمللی مستقر در لاهه، خواستار پیگرد قانونی خانم بنارد شدند.
همسر زلمی خلیلزاد، نمایندهٔ ویژهٔ پیشین آمریکا در امور افغانستان گفته که تنها مکتبهای دولتی بهروی دختران بالاتر از صنف ششم در افغانستان بستهاند و مکتبهای خصوصی «در هر سطحی» میتوانند فعالیت داشته باشد. او حمایت جامعهٔ جهانی از زنان افغانستانی را «گزینشی» توصیف کرده و گفته که بهعنوان نمونه، رفتار طالبان با زنان در افغانستان از وضعیت زنان در هند «به مراتب بهتر» است.
در همین حال، در تازهترین خبری که میتواند امیدبخش باشد؛ ناجیه جلال، دانشجوی کارشناسی ارشد رشتهٔ حقوق بشر، سیاست و قانون در دانشگاه علمی-کاربردی فولدا در آلمان، با پروژهٔ انسانی «هدیه برای دختران» مقام نخست جشنواره علمی بینالمللی E³UDRES² ۲۰۲۵ را از آن خود کرد. این جایزهٔ مهم در رقابتی شفاف با ۱۹ طرح دیگر از دانشجویان کشورهای مختلف اتحادیه اروپا، از طریق دو مرحله رأیگیری آنلاین و حضوری در تاریخهای ۱۹ و ۲۰ می ۲۰۲۵ به ناجیه جلال اعطا شد.
جشنواره E³UDRES² ۲۰۲۵ با شعار «ضربان محلی، امواج جهانی» به میزبانی دانشگاه علوم کاربردی سنت پولتن در اتریش و با مشارکت دانشگاهها و نهادهای علمی اروپایی برگزار شد. هدف اصلی این رویداد، نشان دادن نقش علم و نوآوری در ایجاد تحولات جهانی بود. در این رویداد، پروژهٔ «هدیه برای دختران» که توسط ناجیه جلال بنیان گذاشته شدهاست، به خوبی مورد توجه قرار گرفت. این پروژه شامل دو ابتکار کلیدی است: ۱ـ ایجاد مکتبهای زیرزمینی برای دختران در افغانستان. ۲ـ ارائهٔ خدمات رواندرمانی و حمایتهای روانی-اجتماعی به زنان و دختران در شرایط بحرانی.
اتحادیه E³UDRES² که متشکل از نُه دانشگاه و دهها نهاد علمی در اروپا است، مأموریت دارد از طریق علم، نوآوری و همکاریهای بینالمللی به توسعهٔ انسانی و پایداری جهانی کمک کند. برنده شدن ناجیه جلال در این جشنواره، نشاندهندهٔ قدرت ایدههای انسانی و اجتماعی اوست که میتواند تأثیری فراتر از مرزها داشته باشد.
ناجیه جلال با برنده شدن این جایزهٔ بینالمللی، نه تنها نام افغانستان را در صحنهٔ علمی جهان بالا برد، بلکه ثابت کرد که حتی در شرایط سخت، زنان افغانستانی میتوانند با خلاقیت و تعهد، پیشرفتهای قابل توجهی را رقم بزنند. این دستاورد همچنین نشان میدهد که حمایت از دختران و زنان در افغانستان نه تنها یک الزام انسانی است، بلکه منبعی است که از طریق آن میتوان تحولات اجتماعی و علمی پایدار ایجاد کرد.
