یکی از مهمترین اتفاقات این روزها در قبال زنان، اظهارات شریل بنارد میباشد که با انتقادات جدی زنان و واکنشهای گستردهای در میان فعالان مدنی، نهادهای حقوق بشری و کاربران شبکههای اجتماعی افغانستانی همراه بودهاست. رویکرد زنان در برابر اظهارات شریل بنارد در چند روز گذشته حاکی از آن است که زنان همچنان بر محور مبارزات خود هستند و از حقوق خود پا پس نمیکشند. بسیاری این سخنان را ادامهٔ نگاههایی میدانند که تلاش دارند چهرهی طالبان را در سطح بینالمللی مشروع جلوه دهند.
در همینباره روز گذشته جنبش فانوس آزادی زنان افغانستان، اظهارات «شرل بنارد» همسر زلمی خلیلزاد، نمایندهٔ پیشین آمریکا در امور صلح افغانستان را اهانت به رنج زنان افغانستان خوانده و آن را محکوم کردهاند. آنها روز دوشنبه، ۲۶ می، با نشر بیانیهای بیان کردند که اظهارات خانم بنارد نه تنها توهین بهخاطرات و رنج تاریخی زنان افغانستان است؛ بلکه اقدام آگاهانه برای تطهیر چهرهٔ یکی از خشنترین گروههای تروریستی معاصر تلقی میشود.
این جنبش اعتراضی که متشکل از زنان افغانستانی در تبعید است، گفتهاند: تجربهٔ تلخ اخراج، تبعید و زندگی در سایهٔ ترس و بیسرنوشتی، به آنها این حق را میدهد که با صدای بلند علیه تلاشها با هدف «عادیسازی» روابط با طالبان و تطهیر آنان ایستادگی کنند. در بیانیهٔ آنان آمدهاست: «ما زنان در تبعید که طعم تلخ اخراج از خانه و وطن را زیر سایهٔ تفنگ طالبان چشیدهایم، با گوشت و پوست خود میدانیم که طالبان نمایندهٔ هیچ ملت و هیچ ارزشی نیستند؛ جز خشونت، سرکوب، تبعیض و حذف سیستماتیک زنان از همهٔ عرصههای زندگی.»
جنبش فانوس در بخشی از بیانیه، سخنان شرل بنارد را در امتداد «سیاستهای مشکوک و مبهم» چهرههای خارجی دانسته که در تلاشاند تا طالبان را بهعنوان یک «واقعیت سیاسی» به افکار عمومی بقبولانند. به باور این زنان، اینگونه توجیهها چیزی به جز «مشارکت در جرم علیه بشریت» نیست. این معترضان همچنان به شعار «نان، کار و آزادی» تأکید کرده و از ادامهٔ دادخواهی خبر دادهاست: «ما سکوت نخواهیم کرد، ما خاموش نخواهیم شد و تا روشن شدن فانوس عدالت و آزادی، به مبارزه ادامه خواهیم داد.»
این درحالیاست که امروز منابع محلی در ولایت کابل میگویند: طالبان چهارمین نمایشگاه ملی و بینالمللی «هفتهٔ صنعت» را بدون حضور زنان تجارتپیشه افتتاح کردهاند و به خبرنگاران زن نیز اجازهٔ ورود به این نمایشگاه داده نشدهاست.
دستکم دو منبع محلی امروز، (سهشنبه ۶ جوزا) گفتهاند که طالبان به زنان تجارتپیشه اجازه ندادهاند که تولیدات خود را به نمایش بگذارند.آنان همچنان میافزایند که این نمایشگاه در مرکز نمایشگاه بینالمللی افغانستان بهمدت پنج روز برگزار شدهاست. گفتنی است که قرار بوده این نمایشگاه با حضور ۲۰۰ اشتراک کنندهٔ زن برگزار شده بود.
تاجران زن از ولایتهای مختلف به امید بازاریابی و دسترسی به بازار ملی به این نمایشگاه اشتراک کرده بودند. در این نمایشگاه حدود ۸۰۰ غرفهٔ تولیدات داخلی به نمایش گذاشته شده بود که ۲۰۰ غرفه مربوط به زنان و ۱۵ غرفهٔ دیگر مربوط به تاجران ایرانی بودهاست.
این اولینبار نیست که طالبان از اشتراک زنان در نمایشگاهها جلوگیری میکنند، طالبان با روی کارآمدن دوبارهشان حدود ۸۰ فرمان محدود کننده بر زنان صادر کردهاند. اکنون نزدیک به چهار سال میشود که زنان از ابتداییترین حقوقشان از جمله: حق آموزش، کار، سفر، تفریح و مشارکت در عرصههای عمومی محروم هستند.
در جدیدترین اظهارات طالبان بر علیه زنان، «خیال محمد غاور» رئیس عمومی ترافیک کابل، اظهار داشتهاست که «رانندگی کار زنان نیست» و تنها در شرایطی خاص، مانند نبود مرد در خانواده میتوان به زنان اجازهٔ رانندگی داد. او افزود: «کارهای زیادی است که زنان باید انجام دهند، چرا باید رانندگی کنند؟» وی در ادامه ادعا کرده که در افغانستان خانوادهای بدون مرد وجود ندارد، بنابراین زنان نیازی به رانندگی ندارند.
این نخستینبار است که یک مقام طالبان بهطور رسمی اعلام میکند که زنان نباید رانندگی کنند. در نزدیک به چهار سال گذشته و در جریان حاکمیت طالبان، گاهگاه زنان در کابل دیده میشدند که پشت فرمان نشستهاند و تصاویرشان را نیز در شبکههای اجتماعی به اشتراک میگذاشتند. با این حال، اظهارات اخیر رئیس ترافیک کابل نگرانیها در مورد اعمال محدودیتهای بیشتر علیه زنان را افزایش دادهاست.
این اظهارات با واکنشهای گستردهای در شبکههای اجتماعی همراه شده بهطوری که شماری از شهروندان کابل با انتقاد از این دیدگاه میگویند: طالبان از نام دین برای محدود کردن آزادیهای زنان سوءاستفاده میکنند. به گفتهٔ آنان، رانندگی هیچ منع شرعی ندارد و در کشورهای همسایهٔ افغانستان نیز زنان بهراحتی رانندگی میکنند. پس از بازگشت طالبان به قدرت، زنان افغانستان از بسیاری از حقوق اولیهٔ خود محروم شدهاند. اکنون به نظر میرسد که ممنوعیت رانندگی نیز به فهرست بلند محدودیتهای تحمیلشده علیه آنان افزوده شدهاست.
اگرچه ما هر روز شاهد نقض حقوق بشر، قتل و کشتار، ایجاد ممنوعیتها و محدودیتهای بیشتر در قبال زنان هستیم، اما این روزها تلاش جامعهٔ جهانی برای ارتباط با طالبان، تعامل با آنان و طراحی و برنامهریزی برای آیندهای که طالبان در آن نقش دارد، پررنگ و پررنگتر میشود. جامعهٔ جهانی باور دارد که با حضور دیپلماتیک خود در افغانستان و تعامل با طالبان، میتواند بهطور مستقیم با مقامهای فعلی بر سر لزوم بازگشت دختران به مدارس، بهبود دسترسی به آموزش، کیفیت زندگی مردم و… تأثیرگذار باشد. بدون اینکه بخواهند تمام این اتفاقات را ببینند و به خواست مردم افغانستان اهمیت قائل شوند.
